Ιούνης 1943: Η μάχη του Βουνεσιού και το κάψιμο των χωριών Βουνέσι και Μεσενικόλα από τους Ιταλούς

Μνημείο στο Βουνέσι

14 Ιούνη του 1943 γίνεται η πρώτη απόπειρα να καταληφθεί από τους Ιταλούς ο χώρος του πεδίου ρίψεων στη Νευρόπολη (τώρα είναι η λίμνη Πλαστήρα) όπου σε λίγο θα αρχίσει να κατασκευάζεται το αντάρτικο αεροδρόμιο. Μετά από μάχη με τον ΕΛΑΣ οι Ιταλοί καταφέρνουν και φτάνουν σε Βουνέσι και Μεσενικόλα και τα κάψανε.

Από το βιβλίο του Απόστολου Στρογγύλη «Η Πρωτεύουσα της ελεύθερης Ελλάδας» παραθέτουμε την αφήγηση του Γιώργου Ζαχαρόπουλου (Φεραίος) που πήρε μέρος στη μάχη του Βουνεσιού σαν απλός αντάρτης:

«Το μόνο τμήμα του ΕΛΑΣ που είχε μείνει στην περιοχή ήταν το 5ο συγκρότημα του Υπαρχηγείου Αγράφων, με διοικητή τον Αγραφιώτη (Βασίλη Μπότση). Η δύναμή του 60 άνδρες με τρία οπλοπολυβόλα μπρέντα και ένα πολυβόλο χότσκις χωρίς τρίποδα θέσεως, τέσσερα μικρά αυτόματα και ένα ατομικό όλμο. Ο χώρος του: τα ριζοχώρια του κάμπου, από Καλλιφώνι μέχρι Φανάρι. Την εξόρμηση των Ιταλών την περιμέναμε. (...)

Το συγκρότημα είχε εκεί τρεις ομάδες – η τέταρτη, με τον Άγη (Ρουσόπουλο) ήταν σε αποστολή και είχε μαζί της και τον ολμίσκο. Η μια έπιασε θέσεις προς τον Άη-Θανάση. Αυτή είχε πολυβόλο χότσκις χωρίς τρίποδα θέσεως. Πολυβολητής ο Απόστολος Καλατζής (Καρατάσος), γεμιστής ο Σούλης Νασιάκος (Σκουφάς) – σκοτώθηκαν και οι δύο στον εμφύλιο. Η άλλη, με πολυβολητή τον Κώστα Φρατζή (Λεπενιώτη) – σκοτώθηκε στη μάχη της σοδειάς – έπιασε το δρόμο προς Μεσενικόλα και θέσεις πάνω από το χωριό. Η τρίτη, ανάμεσα στις δύο άλλες. Ο εφεδρικός ΕΛΑΣ στα σπίτια του χωριού. 

Τα χαράματα της 14ης Ιουνίου, οι Ιταλοί, με δύναμη τριών ταγμάτων, ανηφόριζαν προς τη Νευρόπολη σε τέσσερις φάλαγγες. Η μία ανέβαινε από τον αμαξωτό δρόμο του Παλαιόκαστρου προς Μεσενικόλα-Βουνέσι. Ανακόπηκε με την ανατίναξη της γέφυρας και από τον εφεδρικό του Μεσενικόλα (σ.σ.: εφεδρικό ΕΛΑΣ). Ένα σκέλος της συνέχισε από Αγιώργη προς Βουνέσι.

Η δεύτερη φάλαγγα ανέβαινε από Κανάλια προς Βουνέσι, η τρίτη από Γόλτσα (Άγιο Ακάκιο) και η τέταρτη από Γράλιστα.(...)

Οι Ιταλοί προχωρούσαν αμέριμνοι. Είχαν πολλά μεταγωγικά μουλάρια. Τους ακολουθούσαν και λεγεωνάριοι. Πλησίασαν στο Βουνέσι, πέρασαν το μονοπάτι στη σαρούλα και άγγιξαν τα πρώτα σπίτια. Άλλοι ανηφόριζαν προς τον Άη-Θανάση. Έφτασαν στα τριάντα μέτρα από τους αντάρτες και τους εφεδροΕΛΑΣίτες του Αλεξανδρή. Και τότε δόθηκε το σύνθημα.

Ακολούθησε καταιγισμός πυροβολισμών από όπλα και αυτόματα. Οι Ιταλοί αλαφιάστηκαν. Σκόρπισαν προς όλες τις κατευθύνσεις, αφήνοντας πολλούς νεκρούς και τραυματίες.

Όμως αυτοί που έρχονταν από πίσω ήταν πολλοί. Οι αξιωματικοί τους, που γρήγορα αντιλήφθηκαν πως

είμαστε λίγοι (τρία πολυβόλα άκουγαν), με σταθερότητα συγκράτησαν και ανάπτυξαν τους άνδρες τους. Έστησαν όλμους πολυβόλα και άρχισαν καταιγισμό πυρός. Ένας αξιωματικός, καβάλα σε άσπρο άλογο, απτόητος έτρεχε εδώ κι εκεί, μάζευε φυγάδες, επιστατούσε στο στήσιμο των βαρέων όπλων. Πολλοί του ρίξαμε, κανένας δεν τον πέτυχε.

Είχε περάσει μία ώρα από τον αιφνιδιασμό και οι Ιταλοί, κυρίως αυτοί που συνεχώς έφταναν από κάτω, σταθεροποιήθηκαν, καλύφθηκαν, έβαζαν με τα βαριά όπλα προς όλες τις κατευθύνσεις. Εμείς αραιώναμε τα πυρά. Ήταν λιγοστές οι σφαίρες μας και πλέον οι στόχοι είχαν γίνει δύσκολοι.

Στο μεταξύ η φάλαγγα των Ιταλών που ερχόταν από τη Γράλιστα προχωρούσε να κεφαλώσει το αριστερό της παράταξής μας. Ο κίνδυνος ήταν άμεσος και μεγάλος. Παραπέρα παραμονή μας εκεί δεν είχε πια νόημα. Και διατάχθηκε η σύμπτυξη. Έγινε με επιτυχία από τα δρομολόγια που είχαν αναγνωριστεί αποβραδίς. Γυρίσαμε προς τη Νευρόπολη, στο απυρόβλητο, και από κει στα ριζά του Κρυονερίου-Μπεζούλας.

Οι Ιταλοί μπήκαν στο Βουνέσι και το Μεσενικόλα και τα κάψανε. Οι κάτοικοι είχαν φύγει από τα χαράματα. Το βράδυ οι Ιταλοί στρατοπέδευσαν στη Νευρόπολη. Ήταν μεγάλες οι απώλειες τους από τον αιφνιδιασμό (σε εκατό τους ανεβάζει το ανακοινωθέν του Γενικού Στρατηγείου).

Εμείς είχαμε τρεις ελαφρά τραυματίες. Ο ένας, της ομάδας μας, ήταν ο Γιώργος Ράγκος. Είχε χτυπηθεί από βλήμα όλμου στο πόδι. Τους άλλους δεν τους θυμάμαι.

Στη μάχη διακρίθηκαν ο Αποστόλης Καλατζής από το Φανάρι, ο Σούλης Νασιάκος από την Καρδίτσα και ο Πάνος Καραγιάννης από την Καστανιά. Τιμήθηκα με εύφημη μνεία από το Αρχηγείο.

Ο Ίταμος (Περικλής Παπαδημητρίου) που ήταν ο στρατιωτικός του Υπαρχηγείου Αγράφων στο οποίο υπήγετο το 5ο συγκρότημα του Αγραφιώτη, συμπληρώνει:

Οι Ιταλοί, 1.500 τον αριθμό, στρατοπέδευσαν στη Νευρόπολη. Τα όπλα μας ήταν λίγα, ελάχιστα, και μάλιστα για μια τέτοια δύναμη. (...) Συγκροτήσαμε 4 ομάδες κομάντος από 3 διαλεχτούς άνδρες η καθεμιά. Αποστολή των ομάδων να εισδύσουν τη νύχτα στο στρατόπεδο των Ιταλών από διαφορετικές κατευθύνσεις. Το κατάφερε μόνο μία ομάδα, η οποία έριξε χειροβομβίδες και χτύπησε με αυτόματα μια σκηνή, που κατά σύμπτωση ήταν η σκηνή του Επιτελείου. Σκοτώθηκε ο Επιτελάρχης συνταγματάρχης. Προκλήθηκε σύγχυση και οι Ιταλοί χτυπιούνταν μεταξύ τους. Μόλις έφεξε, έφυγαν για την Καρδίτσα.»   

Στο Βουνέσι οι Ιταλοί την ημέρα του ολοκαυτώματος εκτέλεσαν 13 αμάχους, τους εξής: Γιαννάκου Ελένη, Καφετζής Αντώνης, Κοντοστέργιος Γιάννης, Κυρίτσης Γιώργος Κωσταρέλος Νίκος, Νταλαγιώργος Σωτ., Πεντζοπούλου Αγορίτσα, Ρεφενέ Παναγιώτα, Ρεφενές Βασίλης, Ρεφενές Γιώργος, Σταμογιώργος Γιάννης, Σταμογιώργος Θωμάς και Σταμογιώργος Γιώργος. Κατά την αναγκαστική μετακίνηση των κατοίκων στα βουνά, από το κρύο και την διανυκτέρευση στην ύπαιθρο πέθανε από κακουχία βρέφος 30 ημερών, αβάπτιστο αγόρι του Φώτη Κοτοπούλη. (ΕΔΩ)   

Τα θύματα των Ιταλών στο Μεσενικόλα είναι: Παπαγρηγορίου Δημήτριος Ιερέας, Αντωνάκη Αικατερίνη, Βλάτσιου Καλλιόπη, Ευθυμίου Αικατερίνη, Καραμήτρος Αντώνιος, Καλλιάς Βασίλειος, Καρβούνη Κωνσταντίνα, Μήτσιου Χαρίκλεια, Παπαγρηγορίου Βασίλειος, Στυλογιάννη Μαρία, Στυλογιάννης Νικόλαος, Σφέτσιου Αγορίτσα. (ΕΔΩ)

Για τα καμένα χωριά βγήκε τότε και τραγούδι:

Μεσενικόλα, Βουνέσι, Μουζάκι,

Πόρτα, Πορτή, Σκλάταινα, Βατσινιά,

θα ξαναγίνουνε πάλι σαν πρώτα

από τη νέα μας τη γενιά

Η Καρδίτσα από τον Μάρτη του 1943 ήταν ελεύθερη από κατοχικές δυνάμεις, Πρωτεύουσα της ελεύθερης Ελλάδας (ΕΔΩ). Με την επιδρομή τους στη Νευρόπολη, οι Ιταλοί επιδίωκαν να χτυπήσουν την Αντίσταση και να επανακτήσουν τον έλεγχο της περιοχής που είχαν αναγκαστεί να την εγκαταλείψουν κάτω από την πίεση της αντίστασης και περικυκλωμένοι από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ που κυριαρχούν στους γύρω ορεινούς όγκους. Το κάψιμο των χωριών και οι θηριωδίες των κατακτητών δεν πτόησαν το λαό μας και τις αντιστασιακές του οργανώσεις. Η αντίσταση φουντώνει. Ένα μήνα αργότερα, τον Ιούλη του 1943, συνέρχεται στο μοναστήρι της Κορώνας το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ, με συμμετοχή 4.000 αντιπροσώπων απ’ όλες τις ΕΑΜικές οργανώσεις της Θεσσαλίας και τρεις μήνες αργότερα, 8 Σεπτέμβρη του 1943, έχουμε τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας και τον αφοπλισμό της ιταλικής μεραρχίας Πινερόλο από τον ΕΛΑΣ.