Ιούλης του ’43: Το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ

Τέτοιες μέρες, Ιούλη του 1943, πραγματοποιείται στα ορεινά της Καρδίτσας, δίπλα στο αντάρτικο αεροδρόμιο της Νεβρόπολης, το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ. Ο Νικόλαος Μούστος, με καταγωγή από το χωριό Λαμπερό της Καρδίτσας, που συμμετείχε στο συνέδριο, στο βιβλίο του «Αναμνήσεις από τα χρόνια της Κατοχής, της Εθνικής Αντίστασης και του Εμφύλιου» γράφει: «Αν θυμάμαι καλά, το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ έγινε στις 26 Ιουλίου 1943 στο Μοναστήρι της Κορώνας, σε χώρο έξω από το Μοναστήρι, κάτω από καστανιές. Το μέρος ήταν λίγο αμφιθεατρικό. Το διηύθυνε ο Κώστας Καραγεώργης, Γραμματέας τότε του Γραφείου περιοχής Θεσσαλίας του ΚΚΕ, μέλος της Πανθεσσαλικής Επιτροπής του ΕΑΜ και καπετάνιος της Ι’ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Θεσσαλίας. 

Παραβρέθηκαν αντιπρόσωποι των ΕΑΜικών Οργανώσεων όλων των περιφερειών και των πόλεων της Θεσσαλίας. Μαζεύτηκε και κόσμος από τα γύρω χωριά. Συμμετείχαν και αντιπρόσωποι του ΕΑΜ όλων των περιοχών της χώρας, καθώς και μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ και των κομμάτων που το συγκροτούσαν. Παρακολούθησαν τις εργασίες και χαιρέτησαν το συνέδριο ο αρχηγός της Αγγλικής στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα Ταξίαρχος Έντυ (σ.σ. αναφέρεται στον ταξίαρχο E.C.W MYERS), ο αρχηγός του ΕΛΑΣ Στ. Σαράφης, ο Άρης Βελουχιώτης, ο αντάρτης Δεσπότης Κοζάνης Ιωακείμ, ο αντιπρόσωπος του Ζέρβα στο κοινό τότε Γενικό Στρατηγείο των ανταρτών και άλλοι. Προσωπικά παρακολούθησα τις εργασίες του από την αρχή ως το τέλος.(...) Έκλεισε το συνέδριο ο Κώστας Καραγεώργης με τούτα τα λόγια που ηχούν ακόμα στ’ αυτιά μου οτι “δεν θα παραδώσουμε τα όπλα, αν δεν ελευθερωθεί η πατρίδα μας και αν δεν δούμε κρεμασμένους στην πλατεία Συντάγματος όλους τους προδότες”. Αείμνηστε Καραγεώργη! Η πατρίδα ελευθερώθηκε, οι προδότες δεν έπαθαν τίποτε. Η Αντίσταση αντί να αμειφθεί, βρέθηκε κατηγορούμενη. Οι προδότες, αντί να τιμωρηθούν, έγιναν, δυστυχώς, ακόμη και εξουσία και ρήμαζαν και εξολόθρευαν κάθε αγωνιστή του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.» (σελ.85-86)        

Ο Ταξίαρχος Έντι που αναφέρεται ο Ν.Μούστος είναι ο Βρετανός αξιωματικός Έντι Μάγερς που από τον Οκτώβριο του 1942 έως τις αρχές του 1944 έδρασε στην κατεχόμενη από τους Ναζί Ελλάδα, ως επικεφαλής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής. Στο βιβλίο του «Η Ελληνική περιπλοκή» γράφει για το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ:

«Ήταν η πιο φιλόδοξη συγκέντρωση του ΕΑΜ που είχα δει μέχρι τότε. Ο Καραγεώργης την αποκαλούσε «Πανθεσσαλικό Συνέδριο». Όχι λιγότεροι από τρεις χιλιάδες άνθρωποι, και όχι μόνο άνδρες και γυναίκες αλλά και πολλοί νέοι της ΕΠΟΝ (η νεολαιίστικη οργάνωση του ΕΑΜ) απ’ όλη τη Θεσσαλία, είχαν συγκεντρωθεί εκεί. Ήταν ένα αριστούργημα οργάνωσης που λειτουργούσε μ’ έναν τέλειο τρόπο(...) Το Πανθεσσαλικό Συνέδριο κράτησε δύο μέρες. Παρακολούθησα την πρώτη, γιατί ήμουν υποχρεωμένος να γυρίσω στο Περτούλι (...). Ήταν μια λαμπρή πανηγυρική μέρα. Κάτω από μερικά έλατα, κοντά στο μοναστήρι, είχαν τοποθετηθεί πολλές σειρές από πάγκους και είχα χτιστεί μια ξύλινη τιμητική εξέδρα για τους ηγέτες του ΕΑΜ, στο μέσο της οποίας υπήρχε ένα ειδικό βήμα για τους ομιλητές. Το βήμα ήταν σκεπασμένο με την ελληνική και τη βρετανική σημαία, τη μια δίπλα στην άλλη.(...)» (E.C.W MYERS, Η Ελληνική περιπλοκή-Οι βρετανοί στην κατεχόμενη Ελλάδα, Εξάντας, 1976, σελ.231-232).

Ο επίσης καρδιτσιώτης Αποστόλης Στρογγύλης που και αυτός συμμετείχε στο Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ, στο βιβλίο του «Η Πρωτεύουσα της ελεύθερης Ελλάδας» γράφει:

«Είναι το δεύτερο δεκαήμερο του Ιουλίου 1943, όταν με καλεί ο Καραγεώργης και μου λέει: Πριν τρεις βδομάδες δείξαμε πως μπορούμε, σε ώρες αγώνα, να οργανώσουμε μεγάλες εκδηλώσεις, με κόσμο πολύ και να του εξασφαλίσουμε τροφή και στέγη. Σου μιλώ για το Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΛΑΣ που έγινε στη Καστανιά Καλαμπάκας και είχε μεγάλη επιτυχία. Εκεί πήραν μέρος 500 αντάρτες αντιπρόσωποι. Τώρα θα οργανώσουμε το Πανθεσσαλίκό Συνέδριο του ΕΑΜ, με 5.000 αντιπροσώπους. Θα γίνει στη μονή Κορώνας, δίπλα στο αεροδρόμιο, στις 26 Ιουλίου (...)

Λίγο σαστισμένα λέω:

-        Πέντε χιλιάδες άνθρωποι;

-        Υπερβολή, βέβαια, αλλά οπωσδήποτε να υπολογίζεις πάνω από 3.000 πρόσωπα

(...)

Τα πιθάρια του μοναστηριού επιστρατεύτηκαν, κι άλλα κουβαλήθηκαν, ενώ σε σιδερένια βαρέλια μαζεύτηκε νερό για τη λάτρα. Υπήρχε κι ένα πηγάδι. Τρόφιμα συγκεντρώθηκαν, σφάγια μαζεύτηκαν, καζάνια στήθηκαν, ψωμί ετοιμάστηκε, πάγκοι απλώθηκαν, φωτισμός εξασφαλίστηκε και η εξέδρα ξεπρόβαλε.(...)

Όλα πήγαν καλά.

Με το νερό είχαμε προβλήματα, αλλά τελικά ξεδίψασαν όλοι. (...) Του Σαράφη είχε στεγνώσει το στόμα. Ήταν και παραλατισμένο το κρέας και το κοκορέτσι... Με παίρνει το μάτι του.

-        Αμάν, Στρογγύλη, νερό!

-        Σε λιγάκι, στρατηγέ...

Ο Άρης που είχε έρθει αργά, τη δεύτερη μέρα, καθόταν δίπλα του.

-        Εγώ είμαι παλιοτόμαρο, μου λέει. Αντέχω.

Και μου κάνει νόημα να πλησιάσω. Χαμηλώνει τη φωνή του και λέει:

-        Και να έχει νερό, Αποστόλη, μην το φέρνεις. Δώσε λίγο, κρυφά, στο στρατηγό. Θέλω να γλεντήσω τους Εγγλέζους που γκάνιαξαν και δεν έχουν μαζί τους εδώ την κάβα τους, τα ουίσκια τους, τα ποτά τους. Άσ’ τους. Μη φέρνεις νερό και να έχεις, σου λέω. Όλα τα έχουν, ας υποφέρουν και μια φορά.

-        Έλα, Άρη, ησύχασε, λέει ο Σαράφης γελώντας.

Βρέθηκε λίγο νερό και όλα πήγαν καλά.» (σελ.124-127)

Μία μέρα μετά το Α’ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ, γίνεται στη Νεράιδα της Καρδίτσας το Πανθεσσαλικό Συνέδριο της ΕΠΟΝ. Συμμετείχαν ο Κώστας Καραγιώργης, ο Άρης Βελουχιώτης με μια ομάδα μαυροσκούφηδων και την υποδειγματική της ΕΠΟΝ (ανταρτοΕΠΟΝίτικη ομάδα), το Κ.Σ. της ΕΠΟΝ με τον Πρόεδρο Γ.Γεωργαλά, καθηγητή Πανεπιστημίου και τον Γραμματέα Φώκο Βέττα. Από την Πανθεσσαλική Οργάνωση της ΕΠΟΝ μίλησε η Μαρία Καραγεώργη, ο Χαρίλαος Σισμάνης, Γραμματέας του Πανθεσσαλικού Συμβούλιου της ΕΠΟΝ (σκοτώθηκε στο Δ.Σ.), ο Τάκης Χατζηδημητρίου και άλλοι. Από το Νομαρχιακό Συμβούλιο της Καρδίτσας μίλησαν η Αρετή  Αντωνίου, ο Γώγος Γούλας κ.α. (από αφήγηση του Γ.Γούλα στο βιβλίο «Η Πρωτεύουσα της ελεύθερης Ελλάδας», σελ.227-230)

Στο συνέδριο παραβρέθηκε και ο φωτογράφος Δημήτρης Τσούτσος από την Καρδίτσα, ο οποίος απαθανάτισε σκηνές από την έναρξη του συνεδρίου. Οι φωτογραφίες σήμερα βρίσκονται στο αρχείο του Νίκου Χριστοφίλη και είναι δημοσιευμένες ΕΔΩ.

 

Πίσω από τους καθήμενους στην πρώτη σειρά Σαράφη και Βελουχιώτη εικονίζονται οι αντιπρόσωποι της Σερβίας Τέμπο και Αλβανίας Τζότζα. Δεύτερος από δεξιά στην πρώτη γραμμή (με τον μπερέ) ο Έντι Μάγιερς. Δίπλα από το Βελουχιώτη (με το καπέλο στα γόνατα) ο διοικητής του στρατηγείου του ΕΛΑΣ Μήτσος Φλούλης. Ακριβώς πίσω από τη Μαρία Καραγιώργη βρίσκεται ο Αλέξανδρος Σβώλος.