Τασκένδη, 1955: Η πραξικοπηματική «αλλαγή γραμμής» στο ΚΚΕ

Συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια από τον Σεπτέμβρη του 1955, όταν στη μακρινή Τασκένδη, πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν της (πρώην) Ε.Σ.Σ.Δ., γράφτηκαν μερικές από τις πιο μαύρες σελίδες του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος. Με την ήττα του ΔΣΕ, χιλιάδες μαχητές, πολιτικά στελέχη και μέλη του ΚΚΕ οδηγήθηκαν σε αναγκαστική πολιτική προσφυγιά. Πάνω από 55.000 υπολογίζονται οι πολιτικοί πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες Πολωνία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Τσεχοσλοβακία κλπ[1]. Το μεγαλύτερο κομμάτι εγκαταστάθηκε στην Τασκένδη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Η Κομματική Οργάνωση Τασκένδης (ΚΟΤ) το 1955 αριθμούσε 8.000 μέλη[2] και ήταν η μοναδική συγκροτημένη οργάνωση που υπάγονταν αποκλειστικά στο ΚΚΕ ενώ στις υπόλοιπες χώρες τα μέλη του ΚΚΕ είχαν ενταχθεί στις οργανώσεις των ΚΚ των χωρών φιλοξενίας[3].  Λόγω του μεγέθους της η ΚΟΤ είχε ειδικό βάρος και έπαιζε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των συσχετισμών μέσα στο ΚΚΕ. Για το λόγο αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο της διαπάλης για την αλλαγή γραμμής στο ΚΚΕ και την πραξικοπηματική επιβολή της αναθεωρητικής/ρεβιζιονιστικής γραμμής στα πλαίσια της λεγόμενης «αποσταλινικοποίησης» (ΕΔΩ).

Μεταξύ των αγωνιστών που βρέθηκαν πολιτικοί πρόσφυγες στην Τασκένδη ήταν και αρκετοί Καρδιτσιώτες όπως ο Πέτρος Μπολτσής από τη Μούχα, ο Γιάννης Θεολόγης από το Ρούσσο, ο Γιώργος Κοτρώτσιος από τη Δαφνοσπηλιά και πολλοί άλλοι, άνδρες και γυναίκες.

Για τα γεγονότα της Τασκένδης και την επέμβαση στο επαναστατικό ΚΚΕ, ο Πέτρος Μπολτσής στο βιβλίο του «Αναμνήσεις απ’ τη ζωή κι απ’ τον Αγώνα», Αθήνα 1986 (σελ.67-75), γράφει:

Πέτρος Μπολτσής

«Τα πρώτα χρόνια, μέχρι το 1953 πηγαίναμε πολύ καλά. (…) Στις 9 Μαρτίου 1953 πέθανε ο Στάλιν και μαζί πέθανε και η δική μας χαρά και ευτυχία, παράλληλα και του σοβιετικού λαού. Τον κλάψαμε πάρα πολύ όλοι (…). Όταν ανέλαβε ο Χρουστσώφ (…) άρχισαν οι φραξιονιστικές γκρούπες παντού, μέσα και έξω. Στην Κομματική Οργάνωση Τασκένδης ήταν τότε ο Αριστοτέλης Χατούρας (Αριανός). Αυτός ανέλαβε τη φραξιονιστική γκρούπα μέσα στο κόμμα μας και επειδή είχε την υποστήριξη κατόρθωσε να διαλύσει το κόμμα. (…) Το τι έκαναν ανάμεσά μας δεν λέγεται. (…) Είχαν διώξει κόσμο από τις δουλιές τους. Στα ανώτερα σχολεία δεν μπορούσε να πάει κανένας, αν δεν το ενέκρινε ο Χατούρας. Επίσης είχαν κάνει τραμπούκικες ομάδες, που δέρναν όποιον μιλούσε κατά του Χατούρα. Αφού είδε η Κεντρική Επιτροπή ότι η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο, αποφάσισε την καθαίρεση της Κ.Ο.Τασκένδης. (…) κάναμε συνελεύσεις όλες οι Κόβες και οι Κομ.Επιτροπές και βγάλαμε αντιπροσώπους για τη συνδιάσκεψη της Τασκένδης που είχε προετοιμαστεί, για να ξεκαθαρίσουμε το ζήτημα. Επενέβη όμως ο Χρουστσώφ και τα ακύρωσε όλα. Τότε πήραν τον Ζαχαριάδη και δεν ξαναφάνηκε. Και οι χατουρικοί ξεσπάθωσαν εναντίον μας. Όμως παρόλες τις φοβέρες, τις εξορίες και φυλακές, εμείς διατηρούσαμε την οργάνωση. Κάναμε συνελεύσεις στα σπίτια, κάναμε τις γιορτές, πανηγύρια και χορούς κανονικά.

Γινόταν το 20ο Συνέδριο και λέγαμε ίσως και πάρουν σωστές αποφάσεις. Γινόταν παράλληλα και το δικαστήριο για τους δικούς μας που είχαν πάρει και τους φυλάκισαν σαν πρωτοκινητές, που αργότερα τους στείλαν εξορία. Εμένα με διώξαν από τη δουλιά, χωρίς κανένα αιτιολογικό και με είχαν για εξορία, αν δεν επέμενε μια καλή γιατραίσσα που έπαιρνε μέρος στο συμβούλιό τους, που τους είπε, αυτός έχει τόσα μωρά, ποιος θα τα κοιτάξει;(…) Περίπου το Μάη του 1956 έγινε η 6η ολομέλεια, με τη βοήθεια του Ρουμάνου Γεωργ. Ντεζ. Είχε πάρει μέρος και ο Ζαχαριάδης, που όταν μίλησε τους βούλωσε το στόμα όλους, με τα χειροπιαστά ντοκουμέντα που είχε. Και δεν μπορούσε κανένας να αντιμιλήσει. Και τότες πήρε το λόγο ο σοβιετικός αντιπρόσωπος Κοουσένεν, που τον είχε στείλει ο Χρουστσώφ και λέει επί λέξει: Ο Νικολάι Νικολάιεβιτς, έτσι τον έλεγαν οι σοβιετικοί τον Ζαχαριάδη, πρέπει να διαγραφεί από το Κόμμα. Από τότε τον Ζαχαριάδη τον στείλαν εξορία και τον απομόνωσαν. Η απόφαση που πήραν ήταν διαγραφή όλης της οργάνωσης Τασκένδης και γενικά όλου του Κόμματος και επαναδιοργάνωση.

Εμείς στην Τασκένδη ήμασταν περί τις 7,5 χιλιάδες και αυτοί ήταν μόνον 400-500 μέλη. Ούτε λίγο ούτε πολύ, διέγραψε η μειοψηφία την πλειοψηφία, πράγμα απαράδεκτο απ’ το καταστατικό. Όμως, ποιος κοιτούσε καταστατικό, ότι λέει ο μπάρμπας. Εμένα φαγώθηκαν οι μαύροι, ώσπου με βάλαν φυλακή. (…) Έτσι συνεχίστηκε αυτή η φαγωμάρα ώσπου έφυγα. Τα παιδιά μας δεν μπορούσαν να παν σε ανώτερα σχολεία, διότι δεν εγκρίναν οι δικοί μας. Με τις συντάξεις, με τις δουλειές, γίνονταν ένα σωρό αδικίες και δεν μπορούσες να πεις τίποτα. Ώσπου μαύρισαν τα μάτια μου και σηκώθηκα και έφυγα να μην τους βλέπω.(…)»

Γιάννης Θεολόγης

Ένας άλλος κομμουνιστής που βρέθηκε πολιτικός πρόσφυγας στη Τασκένδη ήταν και ο Γιάννης Θεολόγης. «Ήταν από τους οργανωτές της Εθνικής Αντίστασης στο Ρούσσο. Υπηρέτησε στον ΕΛΑΣ και τραυματίστηκε στις 27-11-1943 σε μάχη με τους Γερμανούς με κάταγμα στο βραχίονα. Μαχητής του ΔΣΕ. Πολιτικός πρόσφυγας στη Τασκένδη.» (απόσπασμα από το βιβλίο του Νίκου Β. Μαγόπουλου «Αγωνιστές των Καρδιτσιώτικων Αγράφων και του Κάμπου 1940-1950»)

Γεννήθηκε το 1918. Ήταν μέλος του ΚΚΕ πριν από τον πόλεμο (στη ΚΟΒ Σέκλιζας). Στη Τασκένδη δούλευε ως οικοδόμος και με τη γυναίκα του Κλεονίκη (κυρά Νίκη) απέκτησαν ένα γιό (Περικλής) και μία κόρη (πέθανε στη Τασκένδη από λευχαιμία). Ενεργό μέλος της μ-λ οργάνωσης των πολιτικών προσφύγων στα Τασκένδη. Για τη δράση του, συλλαμβάνεται το 1962, δικάζεται και καταδικάζεται σε ισόβιο εκτοπισμό στο σοβχόζ «Καζακστάν» που βρίσκονταν στο βόρειο Καζακστάν (Σιβηρία). Στην αναχώρησή του - μαζί με άλλους 56 (;) εξόριστους - είχε συγκεντρωθεί στο σιδ. σταθμό τεράστιο πλήθος για τον αποχαιρετισμό. Μετά από 4 χρόνια εξορία, παραβιάζει τη δικαστική απόφαση, σπάει τον εκτοπισμό και επιστρέφει παράνομα στην Τασκένδη, μαζί με άλλους εξόριστους. Για την ενέργειά του αυτή μπαίνει φυλακή για άλλο ένα χρόνο. Επαναπατρίστηκε το …… και ζούσε στο χωριό του Ρούσσο. Παρέμεινε συνεπής αγωνιστής του μ-λ κινήματος μέχρι το θάνατό του, στις 13-3-1993 (από προφορική μαρτυρία του γιού του Περικλή στις 12/11/2014)

Για την εξορία του Θεολόγη και το σπάσιμο του εκτοπισμού γράφει και ο Πέτρος Τουλούδης στο βιβλίο του «Νίκος Ζαχαριάδης-Το Κρυφό Αρχείο της Εξορίας» (εκδόσεις Παπαζήση, 1991): «Στις 20 Οκτωβρίου 1962 με τον ίδιο τρόπο εξορίστηκαν στο βόρειο Καζαχστάν οι (από λίστα 27 εξόριστων…): Γιάννης Θεολόγης, β’ γραμματέας της κομματικής επιτροπής 8ης Πολιτείας (…)». «Το 1966 το αχτίφ πήρε απόφαση οι σύντροφοι που βρίσκονταν στην εξορία να επιστρέψουν στην Τασκένδη και να απαιτήσουν να ακυρωθεί η παράνομη απόφαση της εξορίας και να τους δοθεί η ταυτότητα του πολ. Μετανάστη που τους είχε αφαιρεθεί. Με την επιστροφή αρκετοί συνελήφθηκαν και καταδικάστηκαν με την κατηγορία της παραβίασης του τόπου διαμονής από τρεις μέχρι ένα χρόνο φυλακή (…) Η ενέργεια των συντρόφων να επιστρέψουν, παρά τις φυλακίσεις, είχε ως αποτέλεσμα να ακυρωθεί η απόφαση της εξορίας και να δοθεί η ιδιότητα του πολιτικού πρόσφυγα σε αρκετούς από τους οποίους είχε αφαιρεθεί.» (σελ.36)

Σχετικά αναφέρει και ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου στο βιβλίο του «Ποιος αυτοκτόνησε (δολοφόνησε) τον Νίκο Ζαχαριάδη» (Θεσσαλονίκη, εκδόσεις ΜΠΙΜΠΗΣ): «Ύστερα από ενάμιση χρόνο ζωής στους τόπους εξορίας, αποφασίσαμε να γίνει κάποια συνάντηση, αν όχι όλων, τουλάχιστον των περισσότερων εκτοπισμένων. Σαν τόπο συνάντησης καθορίσαμε την πόλη Κονστανάι του βόρειου Καζακστάν, της Σιβηρίας. Από τη δικιά μας τριάδα του Καρακαλπάκι αποφασίστηκε να πάω εγώ. (…) πήγα στο συμφωνημένο μέρος της συνάντησης, σ’ ένα σοβχόζ. Εκεί βρήκα τον Γιάννη Θεολόγη. Την άλλη μέρα ήρθαν αρκετοί εξόριστοι από τα διάφορα μέρη του Καζακστάν. (…) Είχαν έρθει και δύο αντιπρόσωποι της κομματικής οργάνωσης Ζαχαριαδικών της Τασκένδης. Η συζήτηση κράτησε δύο μέρες. Οι εκπρόσωποι της Τασκένδης μας κατατόπισαν για τη δουλειά των κομματικών οργανώσεων και μας είπαν ότι ετοιμάζονται κατάλογοι 250 περίπου Ζαχαριαδικών για εκτόπιση. Όλοι συμφωνήσαμε ότι έπρεπε να προετοιμαστούν και να κατατοπιστούν οι νέοι αντικαταστάτες, ώστε να μην αποκεφαλιστεί η οργάνωση. Πρώτος πήγα στη συνάντηση αυτή και τελευταίος αποφάσισα να φύγω. Εκεί, την τελευταία βραδιά, αφού έφυγαν όλοι, έριξα μια ματιά σ’ ένα χάρτη στο δωμάτιο του Θεολόγη. Έψαξα να δω που βρισκόταν το Σουργούτ όπου ζούσε εξόριστος ο Ζαχαριάδης. Από τον χάρτη κατάλαβα ότι ήταν απελπιστικά μακριά.» (σελ.61-62).

Στη Τασκένδη βρέθηκε και ο Γιώργος Κοτρώτσιος από τη Δαφνοσπηλιά. Για τον Γ.Κοτρώτσιο, ο Νίκος Μαγόπουλος στο βιβλίο του «Αγωνιστές των Καρδιτσιώτικων Αγράφων και του Κάμπου, 1940-1950), γράφει: «Κοτρώτσιος Γιώργος του Νίκου. Μέλος και στέλεχος του ΚΚΕ. Μαχητής του ΔΣΕ. Από τη Δαφνοσπηλιά. Ο σ. Στρογγύλης Αποστόλης στο βιβλίο του «Η πρωτεύουσα της Ελεύθερης Ελλάδας» γράφει για τον παραπάνω αγωνιστή ότι «σκοτώθηκε στον Εμφύλιο». Αυτό δεν είναι αληθές. Ο σ. Γκριτζώνας Κώστας, πολιτικός πρόσφυγας στην Τασκένδη της ΕΣΣΔ, για τον ίδιο σύντροφο, στο βιβλίο του «Μετά το Γράμμο» και με τίτλο «ο στρατηγός ΣΜΟΛΕΝΣΚΥ εξορίζει, γράφει: «Κοτρώτσιος Γιώργος, πολιτικός επίτροπος λόχου του ΔΣΕ, μέλος κομματικής επιτροπής της Κ.Ο. της 4ης Πολιτείας, έκανε φυλακή». Αυτά για την αποκατάσταση της αλήθειας, δεν τα γράφω για να συκοφαντήσω ανθρώπους που εκείνη την περίοδο στήριξαν με όλα τα μέσα την χρουστσιωφική πολιτική και δεν δίστασαν να στείλουν φυλακή και εξορία αγωνιστές που θεωρήθηκαν τότε Σταλινικοί-Ζαχαριαδικοί. Έτσι ο σύντροφος Κοτρώτσιος Γιώργος από τις φυλακίσεις και τις διώξεις πέθανε και γι αυτό την ευθύνη φέρνουν οι ηγέτες του ΚΚΕ της εποχής εκείνης στην Τασκένδη.» (σελ.67-68) Τα ίδια γράφει για τον Γ.Κοτρώτσιο και ο Κώστας Γκριτζώνας στο βιβλίο του «Το Μαρξιστικό-Λενινιστικό κίνημα στην Ελλάδα», Καρδίτσα 2007 (σελ.75).

Σε αντίθεση με άλλα πρώην ΚΚ, στο ΚΚΕ η ρεβιζιονιστική στροφή δεν έγινε «ομαλά». Η νέα γραμμή επιβλήθηκε «διά ροπάλου» από τους Σοβιετικούς, χτυπώντας ανοιχτά (πολιτικά και πρακτικά) την ηγεσία του ΚΚΕ και διαλύοντας τη βάση του. Η επέμβαση στο ΚΚΕ έγινε με σημαία τη λεγόμενη «αποσταλινοποίηση» και στη βάση προώθησης της γραμμής Χρουστσόφ που έκφραζε τα νέα αστικά στρώματα που διαμορφώθηκαν μέσα στο τότε ΚΚΣΕ και στην τότε ΕΣΣΔ. Μια γραμμή που επικυρώθηκε στο κακόφημο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ και άνοιξε το δρόμο στην καπιταλιστική παλινόρθωση στην ΕΣΣΔ. ΚΚΕ χωρίς βάση και με δοτή ηγεσία δεν ήταν πια το επαναστατικό ΚΚΕ, το ΚΚΕ της εποποιίας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ. Και αυτή η ρεβιζιονιστική γραμμή καθόρισε και καθορίζει τη πορεία του όλες τις επόμενες δεκαετίες μέχρι και σήμερα.

ΣΚ

---

[1] ΚΕ του ΚΚΕ, Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ (10-14 Οκτώβρη 1950), Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2010, σελ.329

[2] ΚΕ του ΚΚΕ, Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ (1949-1968), Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2011, Β’ Τόμος, σελ.334

[3] ΚΕ του ΚΚΕ, Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ (1949-1968), Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2011, Β’ Τόμος, σελ.231-236